WEBVTT 00:02.366 --> 00:14.390 (Muziek) 00:17.379 --> 00:21.774 Vraag: Marianne, hoe oud was je toen je op de Maartenskliniek kwam en waarom? 00:23.714 --> 00:27.216 Antwoord: Ik was zes jaar oud. 00:27.926 --> 00:31.057 En ik ging naar de Sint Maartenskliniek toe, 00:31.057 --> 00:34.591 omdat een meisje uit de straat, 00:34.591 --> 00:40.689 de dochter van de speelgoedwinkel, 00:40.689 --> 00:42.880 die zat al in de Sint Maartenskliniek. 00:42.880 --> 00:45.992 En die hadden tegen mijn ouders verteld van, 00:45.992 --> 00:50.997 "Joh, doe Marianne ook op de Maartenschool. 00:50.997 --> 00:53.326 Want dan krijgt ze goed onderwijs en… 00:53.326 --> 00:55.666 het is allemaal keurig geregeld daar zo... 00:55.666 --> 00:58.867 en dan is onze dochter ook niet zo alleen. 00:59.117 --> 01:01.679 Dan heeft ze iemand uit het dorp bij zich." 01:04.278 --> 01:07.413 Ik ben heel eventjes naar een school geweest, 01:07.413 --> 01:09.065 een gewone reguliere school geweest, 01:09.065 --> 01:13.028 waar ze mij moesten komen ophalen met een rolstoel. 01:13.064 --> 01:15.083 En het was allemaal ongemakkelijk. 01:15.083 --> 01:18.252 Dus die school vond het eigenlijk best, dat ik… 01:18.252 --> 01:21.871 naar de Sint Maartenskliniek ging. 01:21.956 --> 01:27.628 (Muziek) 01:29.024 --> 01:31.961 Vraag: Hoe was het contact met je ouders op dat moment? 01:31.993 --> 01:33.621 Had je goed contact met je ouders? 01:33.652 --> 01:35.436 Antwoord: Ik had goed contact met mijn ouders, ja. 01:35.461 --> 01:36.249 Ja. 01:36.276 --> 01:38.808 Vraag: Hoe vonden zij het, dat je naar de Maartenskliniek ging? 01:38.920 --> 01:41.653 Antwoord: Die vonden het eigenlijk afschuwelijk. 01:41.653 --> 01:44.325 Mijn vader heeft alleen maar gehuild. 01:44.325 --> 01:47.261 Want hij wilde zijn dochter niet zo ver wegbrengen. 01:47.261 --> 01:50.025 Hij heeft nog geprobeerd om in… 01:50.025 --> 01:52.986 Nijmegen werk te krijgen, 01:52.986 --> 01:56.360 zodat hij met zijn hele gezin in Nijmegen… 01:56.425 --> 01:57.974 kon gaan wonen. 01:58.098 --> 02:02.657 Dat werd sterk afgeraden door de maatschappelijk werkster, 02:02.838 --> 02:06.966 omdat er in de buurt van Nijmegen toch geen werk te vinden was. 02:06.994 --> 02:11.131 Zij woonden in het westen van het land. Ik zat in het oosten van het land. 02:11.436 --> 02:14.658 Ik denk dat ze één keer per maand bij mij 02:14.927 --> 02:18.575 op de Maartenskliniek op visite kwamen, 02:18.621 --> 02:20.285 met het hele gezin. 02:21.185 --> 02:26.682 Voor de rest ging ik met de vakanties naar huis. 02:27.481 --> 02:29.534 Vraag: Dus in de weekenden kwam je niet thuis? 02:29.582 --> 02:31.302 Antwoord: Nee, in de weekenden was ik niet thuis. 02:31.525 --> 02:32.525 Nee. 02:33.188 --> 02:34.188 Dat… 02:34.438 --> 02:36.371 Later werd het wel ingesteld, 02:36.397 --> 02:38.600 dat ieder weekend mensen naar huis gingen. 02:38.600 --> 02:41.336 Maar dan was ik vaak… 02:41.423 --> 02:42.250 Nou ja… 02:42.321 --> 02:45.085 Misschien dat er twee of drie op het internaat achterbleven, 02:45.085 --> 02:46.458 die ook niet naar huis gingen. 02:46.812 --> 02:49.446 Dus dan was het helemaal een rare tijd van... 02:49.743 --> 02:53.770 Dan waren ook je leeftijdsgenoten naar huis toe en jij niet. 02:55.622 --> 02:58.801 Ik was ook wel... 02:58.801 --> 03:01.193 wel eens heel erg eenzaam daar. 03:01.193 --> 03:05.299 Omdat je niet echt bij een gezin hoort. 03:05.727 --> 03:08.933 Je wist natuurlijk dat je thuis natuurlijk… 03:09.081 --> 03:12.904 Met de vakanties dan hoorde je ineens weer bij je vader en moeder… 03:14.230 --> 03:16.075 en een gezin… 03:17.370 --> 03:19.452 en dan ben je ook eens eenzaam. 03:19.687 --> 03:26.746 (Muziek) 03:27.897 --> 03:30.192 Vraag: Je bent eerst naar de Maartenschool gegaan. 03:30.247 --> 03:31.247 Lager onderwijs. 03:34.037 --> 03:35.723 Kun je daar iets over vertellen? 03:35.867 --> 03:37.067 Hoe was dat? 03:37.442 --> 03:39.661 Antwoord: Ja, ik vond het heerlijk school. 03:40.176 --> 03:41.828 Ik vond het helemaal geweldig. 03:41.991 --> 03:44.054 Ik wilde zo graag leren. 03:46.592 --> 03:49.576 Vooral taal vond ik heel erg leuk. 03:49.576 --> 03:52.432 Dat ik wat kon lezen, vond ik helemaal geweldig. 03:53.076 --> 03:55.130 Lezen, lezen, lezen… 03:55.775 --> 03:57.875 Dat was kennis vergaren, hè. 03:58.704 --> 04:00.266 Ik heb wel alle boeken gelezen, 04:00.266 --> 04:01.870 die in de kast stonden op school. 04:02.297 --> 04:04.497 Ik heb de hele kast leeg gelezen. 04:04.901 --> 04:06.101 Helemaal geweldig. 04:07.245 --> 04:10.252 Vraag: De docenten op school, dat waren ook nonnen? 04:11.567 --> 04:14.215 Antwoord: Nee, er was één non. 04:15.325 --> 04:17.658 Die hadden we tot de zesde klas. 04:18.900 --> 04:21.209 En daar leerden we ook meteen Frans van. 04:22.071 --> 04:24.872 Kwam ze de klas binnen en dan zei ze: 04:24.872 --> 04:27.458 "Au nom du Père et du Fils et du Saint-Esprit 04:27.509 --> 04:28.990 et six ..." 04:29.040 --> 04:31.179 En zo begon onze Franse les. 04:33.656 --> 04:40.099 (Muziek) 04:43.458 --> 04:45.204 Vraag: Bij de Maartenskliniek zit ook het ziekenhuis. 04:45.258 --> 04:45.766 Reactie: Ja. 04:45.830 --> 04:48.515 Heb je daar nog mee te maken gehad, in die periode? 04:48.797 --> 04:49.761 Antwoord: Ja. 04:49.834 --> 04:53.816 Ik heb in dat ziekenhuis… 04:53.949 --> 04:56.262 ben ik geopereerd aan… 04:56.645 --> 04:58.475 aan allebei mijn voeten. 04:58.536 --> 05:00.632 Die moesten gekanteld worden en gedraaid, 05:00.686 --> 05:02.763 want ik liep op de binnenkant van mijn voeten. 05:03.607 --> 05:06.111 Het was wel zo netjes als mijn voeten weer… 05:06.163 --> 05:07.280 recht stonden. 05:07.332 --> 05:11.127 Dat hadden mijn ouders besloten op twaalfjarige leeftijd. 05:11.706 --> 05:13.639 Maar het neveneffect was, 05:13.694 --> 05:15.961 dat ik daarna niet meer kon lopen. 05:16.870 --> 05:18.737 Ik was mijn balans kwijt en… 05:19.258 --> 05:20.882 dat werd helemaal niks meer. 05:21.256 --> 05:23.306 Vraag: En dat werd wel overlegd met je ouders? Van tevoren? 05:23.332 --> 05:24.723 Antwoord: Met mijn ouders wel, ja. 05:24.949 --> 05:25.911 Maar niet met mij. 05:25.936 --> 05:26.863 Vraag: Niet met jou? 05:26.888 --> 05:28.012 Nee. 05:28.136 --> 05:29.136 Nee. 05:29.276 --> 05:31.676 Dat zou nu wel anders gaan, denk ik. 05:32.142 --> 05:34.963 Vraag: En heb je ook revalidatie, daar gedaan? 05:35.214 --> 05:37.453 Antwoord: We hebben ook revalidatie gedaan. 05:37.521 --> 05:40.121 Want ik moest weer opnieuw leren lopen. 05:41.093 --> 05:43.360 Ik had beugeltjes aan mijn voeten, 05:43.666 --> 05:47.855 waarvoor ik bij de instrumentmaker moest zijn, in het ziekenhuis. 05:47.997 --> 05:50.653 Spalken, voor rechte benen, 05:50.730 --> 05:52.786 die aangemeten moesten worden. 05:56.613 --> 05:59.526 Vraag: Hebben zij je ooit uitgelegd, 05:59.667 --> 06:02.269 wat er is misgegaan bij de operatie? 06:02.660 --> 06:04.652 Antwoord: De operatie, daar was niks aan misgegaan, 06:04.691 --> 06:06.209 maar het was… 06:07.824 --> 06:11.254 Ik liep al een tijd op mijn manier, hè. 06:12.177 --> 06:16.215 Waggelend en op de binnenkant van mijn voeten. 06:16.287 --> 06:18.534 Als je dat in één keer gaat veranderen, 06:19.339 --> 06:22.235 dan moet je daar weer opnieuw je balans in zien te vinden… 06:22.281 --> 06:24.654 en dat heb ik eigenlijk nooit meer kunnen vinden. 06:25.687 --> 06:28.751 Maar dat hadden mijn ouders zich ook niet gerealiseerd. 06:28.915 --> 06:32.522 En de doktoren waarschijnlijk ook niet, denk ik. 06:33.068 --> 06:39.529 (Muziek) 06:41.437 --> 06:45.239 Vraag: De Maartenskliniek was natuurlijk een heel katholiek gebeuren. 06:46.466 --> 06:48.316 De kapel, was die er in jullie tijd al? 06:48.316 --> 06:49.316 Antwoord: Ja. 06:50.533 --> 06:52.599 Ik denk dat ie toen gebouwd is. 06:53.774 --> 06:56.374 Ik weet niet van wanneer die kapel was. 06:58.174 --> 06:59.572 Maar… Reactie: Dat zoeken we op. 06:59.906 --> 07:01.039 Zoeken we op, ja. 07:02.086 --> 07:03.286 Ja, naar de kapel. 07:03.636 --> 07:06.129 Ik was zeer geschokt, toen ik… 07:06.129 --> 07:07.352 na een paar jaar… 07:07.352 --> 07:09.498 terug naar de Maartenskliniek ben geweest… 07:09.498 --> 07:12.808 en dat tot mijn verbijstering… 07:12.808 --> 07:14.630 ging ik naar de kapel, 07:14.630 --> 07:16.977 en dat bleek een vreettent te zijn geworden. 07:16.977 --> 07:19.429 Ik denk: "Dit kan toch niet! 07:19.460 --> 07:23.035 Dit kan niet. Hier heb ik altijd braaf zitten bidden. 07:23.035 --> 07:25.989 En gezongen in het koor." 07:25.989 --> 07:27.894 Ik zat op het koortje. 07:28.381 --> 07:30.114 Een oude non op het orgel. 07:30.947 --> 07:33.872 Bé op de gitaar... 07:36.040 --> 07:39.063 Andere Marianne, mijn vriendin en ik, 07:39.063 --> 07:41.208 als zangeressen. 07:41.833 --> 07:45.488 En er was nog iemand voor de drums, waarschijnlijk, maar dat weet ik niet meer. 07:45.614 --> 07:48.603 Vraag: Hoe vaak moesten jullie naar de kapel, in de week? 07:48.603 --> 07:51.565 Antwoord: 's Zondags gingen we twee keer. 07:55.916 --> 07:58.610 Verder eigenlijk niet. Die nonnen baden genoeg. 08:02.305 --> 08:05.257 Vraag: Hoe ben je zelf in het koor terechtgekomen? 08:05.499 --> 08:08.233 Antwoord: Ja, ze zochten zangeressen, dus… 08:08.233 --> 08:10.308 Ik kon wel aardig zingen, dacht ik. 08:10.308 --> 08:12.482 Ik heb me daarvoor opgegeven. 08:13.661 --> 08:15.236 Vraag: Heb je dat lang gedaan? 08:16.637 --> 08:19.258 Antwoord: Dat weet ik niet meer, of ik dat lang heb gedaan. 08:20.867 --> 08:22.667 Dat weet ik echt niet meer. 08:25.961 --> 08:28.427 Vraag: Hadden jullie ook contact met de pastoor? 08:28.453 --> 08:30.215 Antwoord: Met de pastoor? 08:30.455 --> 08:31.455 Ja. 08:31.949 --> 08:36.014 Want daar hadden we ook wel eens... 08:38.138 --> 08:40.482 thema's die we uitwerkten. 08:40.576 --> 08:46.329 Dan gingen we naar zijn kamer in het gebouw, 08:46.329 --> 08:49.172 en… Waar die zusters zaten. 08:49.211 --> 08:51.536 Daar had hij ook een kamer. 08:53.094 --> 08:55.887 Daar gingen we dan collages maken 08:56.009 --> 08:58.824 over thema's… 08:58.889 --> 09:00.676 van wat er in de wereld gebeurde en zo. 09:01.719 --> 09:03.524 Platen draaien. 09:03.524 --> 09:06.096 Dat was best wel bijzonder, eigenlijk. 09:06.752 --> 09:07.752 Aardige man. 09:08.795 --> 09:09.795 Aardige man. 09:13.387 --> 09:16.920 Hoe oud zou ik geweest zijn, een jaar of 12,13 of zo. 09:17.313 --> 09:19.913 Toen ben ik van mijn geloof afgevallen. 09:21.977 --> 09:22.977 Want… 09:23.786 --> 09:26.853 Er was op een gegeven moment een pater Jezuïet, 09:26.979 --> 09:28.772 een hele mooie man, 09:29.548 --> 09:31.471 een hele aardige vent, 09:31.581 --> 09:33.237 die deed de kindermissen... 09:33.386 --> 09:35.416 op het internaat. 09:36.032 --> 09:37.509 In de kapel. 09:39.388 --> 09:41.877 Dat had blijkbaar zo'n indruk op mij gemaakt. 09:41.963 --> 09:44.056 Die man die kreeg een hersentumor. 09:45.779 --> 09:47.425 En die overleed. 09:48.033 --> 09:50.822 Ik vond dat zo iets onrechtvaardigs hebben, 09:50.880 --> 09:53.170 ik dacht, als er een God is, 09:53.483 --> 09:55.591 dan is die helemaal straalbezopen, 09:55.625 --> 09:57.334 want dit mag toch niet gebeuren. 09:57.615 --> 09:59.415 Dit mag toch niet gebeuren. 09:59.823 --> 10:02.421 Toen dacht ik, nou ga ik niet meer naar de kerk. 10:02.594 --> 10:09.389 (Muziek) 10:09.900 --> 10:14.267 Vraag: Kun je je nog iets herinneren van het moment dat je op de Maartenskliniek kwam? 10:14.267 --> 10:16.244 Antwoord: Hoe ik daar aankwam… 10:16.244 --> 10:17.692 met mijn koffertje… 10:17.692 --> 10:19.570 Nee, dat weet ik niet meer. 10:19.570 --> 10:21.007 Weet ik niks meer van. 10:21.472 --> 10:23.922 Ik weet wel dat ik samen met… 10:23.922 --> 10:25.538 mijn buurmeisje, 10:25.538 --> 10:29.869 gingen we met de auto naar het station. 10:30.822 --> 10:34.692 En werden we op de trein gezet, richting Nijmegen. 10:34.692 --> 10:38.013 En daar werden we weer opgepikt door het internaat. 10:41.375 --> 10:42.802 Dat was het. 10:43.841 --> 10:47.958 We hebben de meest achterlijke dingen meegemaakt. 10:47.958 --> 10:50.258 Want we zaten ook vaak in de goederenwagon. 10:51.431 --> 10:54.231 Waarvan ze vergaten de deur dicht te doen. 10:54.862 --> 10:58.684 En jij langzaam met je rolstoeltje richting… 10:58.817 --> 11:01.149 open gat ging. 11:02.002 --> 11:05.884 Urenlang met een doos met kuikentjes in de… 11:05.884 --> 11:08.240 in de goederenwagon… ook heel leuk. 11:09.662 --> 11:12.529 In een verkeerd treinstel neergezet worden… 11:12.691 --> 11:14.981 en dan in Rotterdam uitkomen. 11:15.627 --> 11:16.827 In een remise. 11:16.929 --> 11:18.626 Ook grappig. 11:18.626 --> 11:20.829 Vraag: Maar hij hoefde toen niemand mee te rijden? 11:20.921 --> 11:22.465 Antwoord: Er ging niemand mee, nee. 11:22.465 --> 11:24.498 De werden in die trein gezet… 11:25.178 --> 11:27.463 en je moest zelf maar zien 11:27.463 --> 11:30.116 Die trein reed wel van A naar B mag dus… 11:31.482 --> 11:33.949 Vraag: Je kwam bij de nonnen terecht. 11:34.395 --> 11:36.849 Hoe was dat voor jou op dat moment? 11:40.398 --> 11:43.692 Antwoord: Het was gewoon, ja, het was gewoon zo. 11:44.800 --> 11:46.745 Je kwam bij de nonnen terecht. 11:46.745 --> 11:49.282 En je kwam in een bepaalde… 11:50.362 --> 11:51.690 omgeving. 11:52.215 --> 11:54.948 Wat in ieder geval niet zo was als thuis. 11:55.358 --> 11:58.401 Met een heleboel gehandicapte mensen, 11:58.401 --> 12:00.678 waarvan je zelf ook nog je ogen… 12:00.874 --> 12:04.340 kon uitkijken, van wat iedereen wel niet mankeerde. 12:05.910 --> 12:08.182 Die nonnen, die zusters… 12:08.182 --> 12:11.551 Ja, ik heb dat eigenlijk ervaren als hele… 12:12.904 --> 12:17.337 lieve mensen, die goed voor je zorgden. 12:17.406 --> 12:19.752 Je kreeg alles op tijd en... 12:19.807 --> 12:22.908 er was een structuur van, 12:22.883 --> 12:24.642 zo laat dit, zo laat dat. 12:24.716 --> 12:28.582 Dus dat was… Ik vond dat wel prettig... 12:29.949 --> 12:33.904 om precies te weten, wanneer wat gebeurde en hoe laat en… 12:35.790 --> 12:38.190 Vraag: Hoe zag de dagindeling eruit? 12:39.558 --> 12:40.747 Kun je daar wat over vertellen? 12:40.747 --> 12:43.421 Antwoord: Nou, dat was om 6:00 uur wakker worden, 12:43.421 --> 12:47.605 omdat zuster Josine alle deuren van de slaap… 12:47.605 --> 12:49.699 kamers opendeed en dan… 12:49.699 --> 12:53.552 werd er uit een of ander brevier gebeden. 12:53.768 --> 12:56.214 En dan moest je rechtop in je bedje zitten. 12:56.214 --> 12:57.589 Om 6:00 uur. 12:58.214 --> 13:01.851 En de non ging bidden. 13:03.667 --> 13:08.568 Daarna was het gauw een lap door je gezicht, 13:08.602 --> 13:09.602 tanden poetsen... 13:10.156 --> 13:12.172 en eten. 13:12.196 --> 13:14.615 En dan naar school. 13:16.137 --> 13:18.830 Tussen de middag weer gauw eten, 13:18.830 --> 13:20.249 weer naar school. 13:21.799 --> 13:24.789 Daarna eten… weer naar school! 13:26.101 --> 13:27.779 Vraag: Dat internaatsleven... 13:28.883 --> 13:30.593 In het begin was de flat er nog niet. 13:31.327 --> 13:32.996 Reactie: Nee, Zweedse barakken. 13:33.424 --> 13:35.024 Hoe leefden jullie daar? 13:36.257 --> 13:38.431 Antwoord: Nou, in armoede, denk ik. 13:38.431 --> 13:40.344 Als ik daar nu op terugkijk… 13:40.816 --> 13:43.075 Die zusters, die… 13:43.075 --> 13:47.204 die sjouwden zich rot met iedereen, er was niet veel ruimte. 13:47.251 --> 13:49.126 Overal rolstoelen, 13:49.170 --> 13:50.170 tafels… 13:50.323 --> 13:52.334 Hele grote bedden, 13:52.379 --> 13:56.084 hele kleine slaapkamertjes. 13:56.084 --> 14:01.010 En daarna… Je ging 's avonds met een busje… 14:01.877 --> 14:04.083 ging je naar… 14:05.044 --> 14:06.518 Groesbeek, denk ik. 14:08.334 --> 14:10.267 Nee, de Heilig Landstichting. 14:10.372 --> 14:13.346 En daar was zo'n groot herenhuis… 14:13.451 --> 14:15.682 en daar stonden dan… 14:15.736 --> 14:16.736 In dat herenhuis… 14:18.048 --> 14:19.848 Busje ging vier keer rijden, 14:19.943 --> 14:22.720 daar moest iedereen ingepropt worden, in dat busje, 14:22.767 --> 14:26.093 en dan ging je naar dat herenhuis en daar ging je slapen. 14:27.490 --> 14:29.652 In die barakken was niet genoeg plaats. 14:29.706 --> 14:31.907 Daar kon je alleen slapen, als je ziek was. 14:32.498 --> 14:35.343 Dan kreeg je wat extra aandacht. 14:35.343 --> 14:38.844 Dan kon je niet alleen op de Heilig Landstichting zijn. 14:40.289 --> 14:43.356 Vraag: De opvoeding, zeker in de beginperiode, 14:43.591 --> 14:45.185 kun je daar iets over vertellen? 14:46.512 --> 14:50.778 Antwoord: Ik heb werkelijk geen idee hoe dat ik opgevoed ben. 14:51.582 --> 14:53.630 Door wie en hoe… 14:55.569 --> 14:57.636 Het ging gewoon zoals het ging. 14:59.158 --> 15:03.193 Ik had ook niet een vertrouwenspersoon of een… 15:03.193 --> 15:06.180 iemand met wie je speciaal omging. 15:07.575 --> 15:09.816 Misschien voedden we elkaar wel op. 15:12.889 --> 15:15.000 Vraag: Waren de zusters streng? 15:15.795 --> 15:19.066 Was het een streng regime of was het een vrolijk regime? 15:20.089 --> 15:22.124 Antwoord: Nou ja, alles ging wel op tijd, maar nee… 15:22.180 --> 15:24.891 Ik heb die zusters als heel erg… 15:25.328 --> 15:28.253 liefdevol ervaren. 15:28.948 --> 15:31.014 Er zaten er wel eens bij, 15:31.318 --> 15:33.352 die niet zo aardig waren, 15:33.352 --> 15:37.696 maar over het algemeen waren het hele aardige vrouwen. 15:37.855 --> 15:40.148 Ja, hele aardige zusters. 15:44.434 --> 15:48.415 Vraag: In die groepen, waar je, met al die kinderen… 15:48.415 --> 15:50.118 Hadden die dezelfde leeftijd? 15:50.118 --> 15:53.456 Heb je daar nog herinneringen aan, aan die… 15:53.456 --> 15:54.078 die groep? 15:54.122 --> 15:56.179 Antwoord: Ja, waren allemaal van dezelfde leeftijd. 15:57.346 --> 16:00.307 Dat vond ik eigenlijk wel een beetje een rare constructie, 16:00.507 --> 16:04.290 want er waren ook kamers met kleine kinderen, 16:04.331 --> 16:06.594 maar daar kwam je eigenlijk nooit. 16:06.671 --> 16:08.329 Alleen met leeftijdgenoten. 16:08.329 --> 16:11.557 Terwijl, als je weer in je thuissituatie kwam, 16:11.557 --> 16:13.250 dan had je in een keer weer met… 16:13.250 --> 16:16.465 broertjes en zusjes te maken van allerlei leeftijden. 16:16.894 --> 16:20.308 Heel vreemd, waarom dat niet door elkaar zat… 16:20.308 --> 16:23.090 en waarom je altijd met leeftijdsgenoten… 16:24.841 --> 16:27.100 zat. 16:27.863 --> 16:29.992 Vraag: Hoe was het eigenlijk met je privacy gesteld? 16:30.087 --> 16:31.087 Antwoord: Geen. 16:31.503 --> 16:32.503 Geen privacy. 16:33.064 --> 16:34.127 Nergens niet. 16:35.720 --> 16:36.907 Ja, in het bos. 16:38.117 --> 16:39.594 Je had geen privacy. 16:39.695 --> 16:42.728 Altijd was er overal wel… Iedereen. 16:43.792 --> 16:45.475 En als ik thuiskwam, 16:45.475 --> 16:46.932 dan had ik weer geen privacy, 16:46.932 --> 16:48.765 want dat was een gezin met… 16:49.141 --> 16:51.808 met vader, moeder en zeven kinderen erbij. 16:52.132 --> 16:53.768 Dan had je weer geen privacy, 16:53.768 --> 16:55.156 nergens niet, nooit niet. 16:56.006 --> 16:59.461 Vraag: Moest je ook geholpen worden door de verpleging? 16:59.461 --> 17:01.099 Antwoord: Nee, ik deed alles zelf. 17:01.468 --> 17:04.497 Ik kon wel zelf aankleden… 17:04.497 --> 17:06.524 en wassen enzo. 17:06.524 --> 17:13.239 Dus dat… Zelfs naar de wc, dat kon je niet… 17:13.295 --> 17:15.591 eventjes privé, 17:15.630 --> 17:18.777 want dan stond de volgende alweer aan de deur te rukken. 17:18.862 --> 17:21.026 "Hé, ik moet ook!" 17:21.244 --> 17:22.244 Dus, ja. 17:23.372 --> 17:25.552 Vraag: Voelde jij je wel eens eenzaam? 17:25.619 --> 17:27.812 Antwoord: Ja, wel heel erg eenzaam. 17:27.812 --> 17:30.437 Je kwam wel tussen honderd mensen te zitten, 17:30.437 --> 17:33.093 en je ontzettend eenzaam voelde. 17:33.147 --> 17:35.884 Vooral als kind zijnde, dat je… 17:35.884 --> 17:38.325 ja, geen ouders om je heen en… 17:38.325 --> 17:40.901 niet echt een aanspreekpunt of… 17:41.979 --> 17:45.197 Verzorgsters die er de ene dag nog wel waren… 17:45.197 --> 17:48.902 en de andere dag weg waren, verdwenen. 17:49.836 --> 17:51.633 Als kind zijnde, wist je natuurlijk niet… 17:51.673 --> 17:54.206 wat daarmee gebeurd was, met die mensen. 17:54.289 --> 17:56.566 Die gingen daar gewoon niet meer werken. 17:57.318 --> 18:01.996 Dus je had ook nergens echt houvast aan iemand. 18:02.088 --> 18:03.926 Een verzorger of… 18:03.926 --> 18:07.169 een ouder iemand. 18:07.169 --> 18:10.541 Ik heb wel het idee dat ik het allemaal zelf heb moeten uitzoeken. 18:11.884 --> 18:14.231 Problemen? Zoek het zelf maar uit. 18:14.271 --> 18:16.072 Daar word je wel sterk van, hoor. 18:17.321 --> 18:20.851 Nee, het eten was niet al te best, moet ik zeggen. 18:21.941 --> 18:24.207 Soms ronduit smerig. 18:27.012 --> 18:29.704 Ja, het was een soort strijd… 18:29.704 --> 18:32.901 van wie het eerste bij de… 18:32.940 --> 18:35.781 bij de tafel was en kon kijken wat er… 18:35.781 --> 18:38.053 voor vleeswaren waren… 18:38.631 --> 18:39.772 Dat je dan… 18:39.866 --> 18:43.951 Je wist precies wie welke vleeswaren niet lustte... 18:43.951 --> 18:46.002 en als diegene dan de kamer binnenkwam, 18:46.019 --> 18:47.622 dan zei je van, 18:47.622 --> 18:50.305 "We hebben cervelaatworst, dat lust jij niet, hè?" 18:50.305 --> 18:51.800 Mag ik dat van jou? 18:51.831 --> 18:53.980 Want dan had je eindelijk eens een keertje… 18:53.980 --> 18:56.423 wat anders en wat meer op je brood. 18:56.423 --> 18:58.429 Want er was altijd hetzelfde. 18:58.429 --> 19:01.492 Al die jaren altijd hetzelfde soort zoetigheid op brood. 19:01.492 --> 19:03.435 Het kwam onderhand je neus uit. 19:04.266 --> 19:07.454 Ik kreeg ook wel eens pakketjes van mijn moeder mee, 19:07.454 --> 19:10.775 met chocola en haring in tomatensaus. 19:10.775 --> 19:14.039 Dan at je eindelijk eens een keer wat anders. 19:15.000 --> 19:20.088 Het was een soort overlevingsstrijd, hè. 19:20.685 --> 19:22.422 Vraag: En dat ging met het warme eten ook zo? 19:22.422 --> 19:24.715 Antwoord: Dat ging met warm eten ook zo, ja. 19:25.869 --> 19:28.469 Als je een keer iets anders wilde, dan… 19:28.493 --> 19:30.833 dan moest je bij anderen gaan bedelen. 19:33.169 --> 19:36.769 Vraag: Hoe woonde je eigenlijk op de Maartenskliniek, op de flat? 19:36.961 --> 19:39.795 Antwoord: Nou, je ging allemaal kamers door. 19:39.838 --> 19:41.392 Al naar gelang de leeftijd. 19:42.190 --> 19:45.130 Het langst heb ik volgens mij in kamer drie gezeten. 19:46.568 --> 19:48.859 Als je in kamer één kwam, dan… 19:48.887 --> 19:52.878 was je bijna zover dat je weer de maatschappij in kon. 19:52.993 --> 19:57.983 En daar zaten dan de grotere mensen met… 19:58.052 --> 20:00.039 aanzien, zullen we maar zeggen. 20:00.093 --> 20:02.711 Want het was heel wat, als je in kamer één… 20:04.048 --> 20:07.002 Ja, daar was de kennis en daar… 20:07.099 --> 20:10.032 daar moest je zijn, als je iets wilde weten. 20:11.039 --> 20:13.722 Maar echt contact had je niet met kamer één. 20:13.832 --> 20:15.646 Met de mensen van kamer één. 20:16.121 --> 20:19.489 Nee, die waren heel erg boven je verheven, zullen we maar zeggen. 20:19.927 --> 20:21.237 Vraag: Maar je bent er wel terecht gekomen? 20:21.264 --> 20:22.627 Antwoord: Ben er wel terecht gekomen. 20:22.730 --> 20:24.078 Vraag: Had je hetzelfde gedrag? 20:24.584 --> 20:29.781 Antwoord (lacht): Misschien voor diegenen die in kamer drie zaten. 20:29.954 --> 20:33.336 Ja, dat weet je niet hè, dat is raar. 20:33.895 --> 20:41.355 (Muziek) 20:41.815 --> 20:43.250 Vraag: Hadden jullie vrije tijd? 20:43.250 --> 20:44.698 Antwoord: Weinig. 20:44.698 --> 20:46.790 Weinig vrije tijd. 20:47.902 --> 20:50.643 Ik pakte meestal mijn vrije tijd 's morgens vroeg… 20:50.697 --> 20:54.116 om een uur of vijf, toen ik wat ouder was. 20:54.406 --> 20:58.087 Dan sprong ik het raam uit, 20:58.187 --> 21:00.119 krabbelde het raam uit, 21:00.373 --> 21:04.125 met mijn leerboeken onder mijn arm, ging ik in het bos zitten leren. 21:04.157 --> 21:07.378 Want altijd zo met zoveel mensen om je heen, dat… 21:07.378 --> 21:09.936 dat werd ik op een gegeven moment wel erg zat. 21:09.936 --> 21:12.226 En vrije tijd had je eigenlijk niet, 21:12.226 --> 21:15.950 want je moest alles buiten je schooltijd doen. 21:15.950 --> 21:18.630 Dus zwemmen was buiten schooltijd, 21:18.630 --> 21:22.107 nou ja, noem maar op, sport, alles. 21:22.163 --> 21:24.029 Alles was buiten schooltijd. 21:25.254 --> 21:28.673 Want die nonnen, die stonden erop, dat je een goede… 21:28.946 --> 21:31.220 goede opleiding kreeg. 21:32.487 --> 21:34.101 En die kreeg je ook, hoor. 21:36.238 --> 21:39.084 Maar vrije tijd was er weinig. 's Woensdagsmiddags naar de stad... 21:39.309 --> 21:40.309 Dat kon. 21:41.541 --> 21:43.462 Vraag: Hoe ging dat? 21:44.055 --> 21:47.321 Antwoord: We gingen met iemand die wel kon lopen, 21:47.522 --> 21:50.281 rolstoeltje kon duwen, gingen we gewoon naar de stad. 21:51.288 --> 21:53.604 Nou hield ik helemaal niet van de stad. 21:53.988 --> 21:55.870 Dus ik ging lekker in bad. 21:56.420 --> 21:57.779 Dan was iedereen weg… 21:57.779 --> 21:59.881 en dan had ik het bad voor mijzelf, 22:00.332 --> 22:01.539 de badkamer, 22:01.539 --> 22:03.225 niemand die op de deur stond te rammelen, 22:03.225 --> 22:04.847 van, "ik wil daar ook zijn". 22:06.117 --> 22:08.367 En in mijn gedachten was de badkamer… 22:08.702 --> 22:11.640 Dat was een gigantisch bad wat daar stond. 22:12.280 --> 22:14.836 Ben naderhand gaan kijken, was helemaal niet zo, maar goed. 22:17.117 --> 22:19.856 In mijn gedachten was dat een gigantisch bad. 22:19.894 --> 22:22.709 Dan ging ik in het ziekenhuis even naar het winkeltje. 22:23.021 --> 22:25.464 Dan ging ik chips halen, 22:25.528 --> 22:26.853 een flesje cola... 22:26.979 --> 22:29.046 en een pakje sigaretten. 22:29.740 --> 22:32.130 En dan liet ik mijn bad vollopen, 22:32.342 --> 22:34.666 terwijl al die anderen naar de stad toe gingen… 22:36.431 --> 22:39.822 En de koningin ging in bad. 22:41.702 --> 22:44.220 Vraag: Je vertelde, dat je ook naar een café ging. 22:45.336 --> 22:47.188 Waar ging je dan naartoe? 22:47.758 --> 22:50.291 Antwoord: Dan ging ik naar Knoertje. 22:50.546 --> 22:52.272 Onderaan de berg… 22:52.561 --> 22:53.887 daar was een café. 22:54.783 --> 22:56.931 En die man die kon geweldig… 22:56.972 --> 23:00.678 uitsmijters bakken. 23:00.734 --> 23:03.984 Als het nou bovenop de berg niet te eten was, 23:04.094 --> 23:07.567 dan gingen we naar beneden, naar het café om daar te eten. 23:07.996 --> 23:11.946 Het kwam nogal eens voor dat het daar niet te eten was, dus… 23:12.821 --> 23:16.995 Sinds we geen hond meer hadden, waar je wat in kon kieperen, 23:18.494 --> 23:20.109 Vraag: Hadden jullie een hond op de Maartenskliniek? 23:20.135 --> 23:22.311 Antwoord: We hadden een hele grote Sint-Bernardhond. 23:24.951 --> 23:28.309 Die lag meestal ergens onder een tafel om… 23:28.591 --> 23:32.158 hier en daar wat eten toegegooid te krijgen. 23:33.340 --> 23:35.762 We gingen dus naar het café, naar beneden. 23:36.880 --> 23:40.394 Ik weet nog wel dat de toen Sneeuwwitjes dronken. 23:40.477 --> 23:42.233 Bier met 7 up. 23:44.015 --> 23:45.634 Toen al aan het bier. 23:45.747 --> 23:46.825 Vraag: Hoe oud was je toen? 23:48.476 --> 23:49.476 Antwoord: 12? 23:50.974 --> 23:51.974 13. 23:52.360 --> 23:53.360 Zoiets. 23:55.065 --> 23:56.618 Vraag: En dan gingen de nonnen niet mee? 23:56.698 --> 23:59.216 Antwoord: Dan gingen de nonnen niet mee. Nee. 23:59.614 --> 24:03.104 En we gingen natuurlijk ook wel gewoon de stad in. 24:03.337 --> 24:05.477 Ik weet nog wel, dat we dan naar de… 24:05.553 --> 24:07.363 de Poolbar gingen. 24:07.418 --> 24:08.917 In Nijmegen. 24:09.174 --> 24:12.481 Met… Er stonden grote ijsberen… 24:12.562 --> 24:14.857 op de ruiten geschilderd. 24:14.912 --> 24:18.983 En dat was een voetbalclub... een NEC-... 24:19.044 --> 24:20.328 -bar was dat, 24:20.353 --> 24:23.540 waar oude filmpjes van NEC werden gedraaid. 24:23.770 --> 24:25.535 Geweldig! 24:26.035 --> 24:27.337 Nou… 24:27.597 --> 24:29.994 En dan daar lekker bieren… 24:30.316 --> 24:32.970 en je weer terug laten brengen naar de kliniek. 24:33.207 --> 24:35.661 En daar was geen… 24:36.401 --> 24:39.915 Niemand die daar op lette, wat je daar nou… 24:40.392 --> 24:43.675 daar buiten dat terrein deed. 24:44.358 --> 24:46.875 Ik heb maar één keer huisarrest gehad. 24:47.031 --> 24:50.289 Toen was ik de berg opgeklommen, met de auto… 24:51.344 --> 24:53.346 …hangend uit de… 24:53.405 --> 24:54.724 ...uit de auto. 24:54.775 --> 24:58.200 Hee hoo... bakkie op, weet je wel. 24:58.330 --> 25:02.973 We hadden geen rekening gehouden met de mensen in het ziekenhuis. 25:03.311 --> 25:06.760 Of we voortaan wat stiller wilden zijn, 's nachts. 25:08.652 --> 25:10.380 Vraag: Marianne, de kinderboerderij. 25:10.435 --> 25:13.280 Antwoord: De kinderboerderij. Daar was ik heel vaak, op de kinderboerderij. 25:13.459 --> 25:15.231 Gek op dieren. 25:15.705 --> 25:19.150 We ook hadden ook wel eens weeskatjes uit het bos. 25:20.398 --> 25:21.731 Van de wilde katten. 25:21.966 --> 25:25.710 Die werden dan het internaat binnengesmokkeld. 25:25.827 --> 25:27.031 In het toilet, 25:27.084 --> 25:28.873 in een mandje neergezet. 25:30.795 --> 25:33.236 Het was een beetje moeilijk, om aan allerlei spullen te komen, 25:33.275 --> 25:34.957 om die beestjes te eten te geven. 25:35.050 --> 25:36.140 Die kleintjes. 25:36.180 --> 25:38.457 Maar ik ging vaak naar de kinderboerderij, 25:38.482 --> 25:41.263 want dat vond ik heel erg leuk, al die dieren… 25:41.389 --> 25:45.536 Er werden op de Maartenskliniek ook regelmatig dieren aangeboden. 25:45.806 --> 25:48.218 Zelfs pony's en... 25:48.324 --> 25:50.277 Ik weet nog goed, een schaap. 25:51.035 --> 25:54.254 Er werd een schaap uit de Ooijpolder, 25:54.317 --> 25:55.377 die werd aangeboden. 25:55.431 --> 25:59.638 Natuurlijk zo wild als… Een beest zo de wei. 26:00.207 --> 26:04.126 Die ging er op een gegeven moment vandoor, dat schaap. 26:04.635 --> 26:07.160 Helemaal door het struikgewas heen. 26:07.252 --> 26:10.943 Ene Heinz... De dierenverzorger was een Duitser, die… 26:10.975 --> 26:13.508 ging er op zijn paard achteraan. 26:14.722 --> 26:17.096 Hij heeft met een lasso dat schaap weer gevangen... 26:17.128 --> 26:18.692 en weer teruggebracht. 26:19.087 --> 26:22.215 Dat beest zat werkelijk onder de teken… 26:22.240 --> 26:24.186 door dat kreupelhout... 26:24.247 --> 26:25.696 heen lopen. 26:25.772 --> 26:28.596 We zijn nog dagen lang bezig geweest, om… 26:28.877 --> 26:31.535 dat schaap ont-teekt te krijgen. 26:32.605 --> 26:34.717 Maar ik had daar een privé kipje. 26:35.460 --> 26:37.542 Die zat altijd op de paardenbox en… 26:37.786 --> 26:39.915 die had ik Tok Tok gedoopt. 26:40.961 --> 26:44.742 Als ik dan TokTok riep, dan kwam ie aangefladderd en… 26:44.859 --> 26:47.027 Kwam op mijn schoot altijd even slapen. 26:48.176 --> 26:51.242 Ja… De kinderboerderij… Erg leuk! 26:51.855 --> 26:59.406 (Muziek) 26:59.731 --> 27:03.097 Vraag: Klopt het, dat zij ook iets met scouting hadden? In die periode? 27:03.129 --> 27:04.239 Antwoord: Ja, ja, ja. 27:04.271 --> 27:06.912 Ik zat op de Kabouters en de Gidsen. 27:07.960 --> 27:09.264 Jawel. 27:10.216 --> 27:11.628 Vraag: Vertel er eens wat over. 27:11.668 --> 27:15.491 Antwoord: Ja, wat moest je doen? Liedjes zingen rond het kampvuur. 27:16.386 --> 27:18.317 Dingen knopen. 27:19.163 --> 27:20.811 Fluitenkoord, 27:20.967 --> 27:22.567 waar je fluitje aan hing, 27:22.839 --> 27:25.106 dat moest je allemaal zelf knopen. 27:25.551 --> 27:27.804 Vraag: Heb je op kamp gezeten, met scouting? 27:28.480 --> 27:29.906 Antwoord: Dat moet wel. 27:30.325 --> 27:32.273 Dat moet wel, maar… 27:32.686 --> 27:34.750 Is heel erg weinig van blijven hangen, hoor. 27:34.787 --> 27:36.831 Vraag: Je bent wat ouder geworden, hè. Reactie: Ja. 27:37.261 --> 27:39.684 Er gaan op een gegeven moment ook vriendjes spelen. 27:40.904 --> 27:42.987 Heb je daar nog herinneringen aan? 27:43.012 --> 27:45.792 Bestond dat? Relaties en seksualiteit? 27:46.853 --> 27:50.685 Antwoord: Nou, die relaties bestonden wel, maar de seksualiteit… 27:50.810 --> 27:51.983 Daar… 27:52.100 --> 27:54.877 Ik weet dat ik seksuele voorlichting heb gehad. 27:55.026 --> 27:59.177 Ik begreep er helemaal niets van. 27:59.443 --> 28:02.047 Wat die vrouwen nou zitten te vertellen. 28:02.165 --> 28:05.558 Ik snapte het niet. Ik had het idee dat de baby'tjes uit je navel kwamen, 28:05.612 --> 28:07.351 na de seksuele voorlichting. 28:09.928 --> 28:15.101 Ook mensen, vriendjes van buiten de kliniek, dat kon ook allemaal. 28:16.397 --> 28:18.346 Vraag: Hoe kwamen die op de kliniek? 28:18.786 --> 28:20.976 Er zat een behoorlijk hek omheen, in die tijd. 28:21.046 --> 28:23.189 Antwoord: Door zat een hek omheen, maar ja… 28:23.214 --> 28:26.701 wij konden wel gewoon de berg af… 28:27.842 --> 28:29.417 naar het café… 28:30.551 --> 28:31.888 en daar andere mensen ontmoeten, 28:31.999 --> 28:33.667 of gewoon in de stad. 28:35.882 --> 28:36.893 Dus ja… 28:37.893 --> 28:40.980 Zo kwamen we ook in contact met andere… 28:41.135 --> 28:44.446 mensen buiten de kliniek, natuurlijk. 28:46.384 --> 28:48.468 Vraag: Heb je daar veel vrienden gehad? 28:48.796 --> 28:49.843 Vriendjes? 28:49.912 --> 28:51.029 Antwoord: Vriendjes? 28:51.099 --> 28:52.787 Ik had altijd een vriendje, Jan. 28:54.270 --> 28:55.343 Altijd. 28:57.086 --> 28:58.920 Nu nog steeds. 28:59.380 --> 29:06.298 (Muziek) 29:07.656 --> 29:10.418 Vraag: Ik wil het nou met je hebben over het feit, 29:10.418 --> 29:12.800 dat er heel veel kinderen overleden, in die periode. 29:12.800 --> 29:13.800 Antwoord: Ja. 29:15.579 --> 29:17.646 Vraag: De dood op het internaat… 29:18.558 --> 29:19.558 dat was er. 29:20.823 --> 29:23.068 Wat heb je daarvan meegekregen? 29:23.068 --> 29:25.821 Overgehouden? Hoe zijn jullie daarmee omgegaan? 29:26.406 --> 29:27.682 Antwoord: Ik weet wel dat er… 29:27.745 --> 29:30.745 Er werd helemaal niet over gesproken, 29:30.745 --> 29:32.803 over mensen die doodgingen. 29:32.827 --> 29:35.575 Het waren toch jonge mensen die doodgingen. 29:38.269 --> 29:42.839 Ik weet dan van een voorval, dat ik voor het eerst werd geconfronteerd… 29:42.839 --> 29:45.949 met een dode jongen. 29:47.378 --> 29:50.586 Die lag dan in het lijkenhuisje opgebaard. 29:51.726 --> 29:55.039 En ik werd daar door de rekenleraar… 29:55.039 --> 29:56.777 mee naartoe genomen. 29:56.964 --> 30:00.672 We mochten allemaal afscheid nemen van die man, van die jongen. 30:01.558 --> 30:04.191 En het was een hele magere jongen. 30:04.191 --> 30:07.100 Met een hele grote Adamsappel. 30:07.100 --> 30:10.448 Ik word zo naast de kist neergezet. 30:10.448 --> 30:12.856 Dus ik kijk in die kist. 30:13.551 --> 30:15.036 En ik wist niet wat ik zag. 30:15.036 --> 30:17.464 Alleen maar een hele grote Adamsappel: 30:17.464 --> 30:20.129 En een heel uitgemergeld gezicht. 30:20.129 --> 30:23.901 En ik ben toch zo vreselijk hard gaan lachen, 30:23.901 --> 30:25.623 ja, van de zenuwen waarschijnlijk. 30:25.623 --> 30:27.516 Maar ik ben het ook nooit meer vergeten. 30:27.574 --> 30:30.661 Dat was de eerste mens die ik ooit dood had gezien. 30:30.661 --> 30:33.641 En dat was de jongen van jouw kamer. 30:35.378 --> 30:37.008 Maar er werd helemaal niet over gesproken. 30:37.019 --> 30:38.477 Hij werd, hup, verwijderd. 30:38.611 --> 30:40.946 Er heeft daarna nooit iemand meer gevraagd van... 30:41.623 --> 30:43.944 Hoe vond je dat nou? Of... 30:44.047 --> 30:47.385 Geen enkele begeleiding daarin. Helemaal niets. 30:47.963 --> 30:50.421 Vraag: En later? Je hebt het vaker meegemaakt. 30:50.421 --> 30:51.691 Blijkt hieruit. 30:51.761 --> 30:52.462 Antwoord: Ja. 30:52.509 --> 30:55.797 Vraag: Veranderde dat? Ging je er zelf anders mee om? 30:57.899 --> 30:59.303 Nee… ja, nee. 31:00.534 --> 31:02.852 Die zaken, die gebeurden gewoon. 31:03.601 --> 31:04.879 'Gewoon…' 31:05.043 --> 31:08.865 Voor zover dat gewoon kon zijn, natuurlijk. 31:09.227 --> 31:11.624 Maar d'r werd nooit over gesproken. 31:12.428 --> 31:13.428 Echt nooit. 31:15.073 --> 31:17.088 Ook niet door mijn ouders, of zo. 31:17.314 --> 31:18.092 Van, 31:18.140 --> 31:20.416 Joh, waar is die jongen gebleven? Of… 31:20.416 --> 31:22.404 Wat dan ook, van… 31:22.868 --> 31:25.299 Wat vind jij daar nou van, 31:25.400 --> 31:27.864 dat die jongen is overleden, of meisje? 31:28.015 --> 31:30.648 Nee, niemand had daar ooit iets over. 31:31.303 --> 31:33.770 Vraag: Er was ook geen afscheidsdienst? 31:34.124 --> 31:35.648 Antwoord: Nee. 31:37.488 --> 31:39.062 Vraag: Dus het werd letterlijk doodgezwegen? 31:39.109 --> 31:42.065 Antwoord: Doodgezwegen, ja. Ja. Ik denk het wel, ja. 31:42.065 --> 31:43.716 Vraag: Op een katholiek internaat? 31:43.716 --> 31:46.013 Antwoord: Op een katholiek internaat, ja. 31:46.241 --> 31:47.613 Ja. 31:48.164 --> 31:53.245 Ik hield ook altijd… een soort dienst... 31:53.245 --> 31:56.043 voor de dode vogeltjes en diertjes, 31:56.043 --> 31:59.629 die ik in het bos had gevonden. 31:59.629 --> 32:03.223 En dat deed ik dan op katholieke wijze... 32:03.437 --> 32:06.404 met een boekje van de kruidenier, 32:06.608 --> 32:09.759 waar alle dingen instonden, 32:09.759 --> 32:11.795 zoals suiker... 32:11.795 --> 32:13.851 en macaroni en zo… 32:13.921 --> 32:16.956 En dan was ik de voorgangster 32:16.956 --> 32:19.097 met achter mij nog een paar 32:19.097 --> 32:20.764 rolstoelers en dan... 32:20.824 --> 32:23.451 hield ik de dienst voor het overleden dier... 32:23.451 --> 32:25.541 en dan las ik voor: 32:25.541 --> 32:28.143 (zingt) "Heilige maïzena..." 32:28.245 --> 32:31.674 En dan hoorde ik achter mij: (zingt) "Amen"... 32:32.612 --> 32:36.057 En zo gingen wij dan het dier begraven… 32:36.057 --> 32:37.258 in het bos. 32:39.158 --> 32:46.114 (Muziek) 32:46.721 --> 32:49.677 Vraag: Het was dus zo, je was uitgerevalideerd, 32:49.726 --> 32:50.804 de school was klaar… 32:50.861 --> 32:53.828 en toen stopte de verzekering met geld... 32:53.828 --> 32:54.631 betalen… 32:54.678 --> 32:55.436 Antwoord: Ja. 32:55.538 --> 32:58.040 Vraag: En er was geen enkele begeleiding vanuit… 32:58.040 --> 32:59.190 Antwoord: Niet. 32:59.190 --> 33:01.039 Niet, ik ging gewoon naar huis. 33:01.640 --> 33:03.036 Koffertje en al. 33:03.941 --> 33:05.225 Spullen mee. 33:07.350 --> 33:08.350 Nou… 33:10.336 --> 33:12.976 Vraag: Hoe lang heb je toen thuis gewoond? 33:13.530 --> 33:18.166 Antwoord: Ik heb, even kijken… Twee jaar thuis gewoond. 33:18.166 --> 33:21.991 Vraag: Je kwam thuis te zitten. 33:21.991 --> 33:24.426 Ben je toen een vervolgopleiding gaan doen? 33:24.426 --> 33:27.966 Antwoord: Nee. Ik had mijn mulo-diploma, een typdiploma… 33:28.307 --> 33:32.496 en ik ben… gaan werken. 33:32.521 --> 33:34.182 Mijn moeder vroeg nog wel eventjes, 33:34.217 --> 33:37.431 of ze mee moest op sollicitatiegesprek, 33:37.720 --> 33:40.552 maar ik zeg: "Mam... 33:40.552 --> 33:43.048 Dat kan je me toch niet aandoen… 33:43.083 --> 33:44.558 om met mij mee te gaan. 33:44.558 --> 33:46.023 Ik schaam mij dood." 33:46.062 --> 33:49.139 Ik zeg, jij blijft thuis, ik ga alleen solliciteren. 33:51.035 --> 33:52.489 Vraag: Als je nu terugkijkt, 33:52.536 --> 33:54.453 naar je eigen participatie, 33:54.500 --> 33:57.021 daar hebben we het tegenwoordig vaak over, 33:58.786 --> 34:00.078 Hoe kijk je daar nu op terug? 34:00.258 --> 34:02.994 En heeft de Maartenskliniek daar ook een... een... 34:03.517 --> 34:05.512 een bijdrage aan geleverd? 34:06.087 --> 34:09.500 Antwoord: Ik vind wel dat ik een goede opleiding heb gehad. 34:10.086 --> 34:12.417 Op school, dat… 34:12.941 --> 34:16.854 Daar heb ik wel wat mee kunnen doen. 34:16.897 --> 34:18.745 Wel een goede achtergrond. 34:18.784 --> 34:21.137 Ik heb daar ook een typediploma gehaald. 34:21.279 --> 34:23.747 Dus ik kon aardig uit de weg. Bij… 34:24.895 --> 34:28.505 het kantoor van de WSW, 34:28.568 --> 34:33.736 daar heb ik de telefonistenopleiding gedaan. 34:34.181 --> 34:38.226 Ja, ik vind wel dat ik was voorbereid op… 34:39.983 --> 34:42.539 het wérken in de samenleving. 34:42.770 --> 34:46.286 Niet van, hoe de samenleving in elkaar zat, 34:46.351 --> 34:49.706 want daar begreep ik geen ene bal van. 34:50.558 --> 34:54.074 Dat je in zo'n internaat toch in zo'n kleine… 34:54.122 --> 34:55.357 beperkte groep… 34:55.391 --> 34:58.136 buiten de samenleving zat. 34:59.314 --> 35:02.450 En dat je in de grote mensenwereld… 35:03.921 --> 35:06.644 Ja… dat werkte toch allemaal heel anders. 35:06.957 --> 35:10.715 Dat was wel even een beetje een hard gelag, moet ik zeggen. 35:10.922 --> 35:12.540 Vraag: Kun je daar een voorbeeld van geven? 35:15.550 --> 35:20.148 Antwoord: Nou ja, er zijn best wel mensen, die dan… 35:20.148 --> 35:23.410 een soort misbruik van je maken, 35:23.410 --> 35:25.775 omdat je niet zoveel weet... 35:25.811 --> 35:30.175 en je beduvelen waar je zelf bij staat en... 35:31.331 --> 35:33.347 Dingen kopen. 35:33.496 --> 35:35.136 Ik kocht eigenlijk nooit wat, 35:35.162 --> 35:38.551 behalve mijn flesje cola en mijn pakje sigaretten. 35:38.646 --> 35:42.208 Ik kwam in de stad ook niet echt in een winkel. 35:42.638 --> 35:46.415 En hoe dat allemaal in elkaar stak, van… 35:46.415 --> 35:48.805 geld geven… 35:50.086 --> 35:51.299 betalen… 35:51.330 --> 35:52.742 Zulk soort dingen, dat… 35:52.742 --> 35:55.245 dat was voor mij een hele andere wereld, 35:55.245 --> 35:58.092 waar ik in het begin niet zoveel van begreep. 35:58.092 --> 36:01.538 Maar ik heb wel uitgevonden hoe dat het werkt. 36:01.601 --> 36:04.693 Ik was wel gewend om alles zelf op te knappen. 36:05.145 --> 36:07.268 Dus alle problemen die ik tegenkwam, 36:07.268 --> 36:10.449 die heb ik ook allemaal zelf proberen op te lossen. 36:10.449 --> 36:13.793 Ik ben nu wel een enorme voorvechtster voor… 36:14.847 --> 36:16.114 privacy. 36:16.114 --> 36:18.271 Dat is voor mij echt een stokpaardje. 36:18.374 --> 36:20.241 Omdat ik dat nooit gehad heb. 36:20.591 --> 36:22.334 Dat bewaak ik heel erg. 36:24.256 --> 36:28.727 En dat mensen niet over de grens heen komen. 36:30.046 --> 36:37.390 (Muziek) 36:37.730 --> 36:41.058 Dus ik ben gaan werken. 36:41.058 --> 36:44.090 Ik ben eerst gaan werken in Delft, bij… 36:44.535 --> 36:46.633 Dat was de Van der Woude Stichting. 36:47.258 --> 36:49.972 Was voor verstandelijk… 36:49.972 --> 36:53.599 gehandicapten. En er zat ook een sociale werkplaats… 36:53.707 --> 36:56.632 zat daarbij. Daar ben ik op kantoor gaan werken. 36:58.967 --> 37:02.574 Daarna ben ik op het kantoor van de sociale werkvoorziening gaan werken. 37:04.864 --> 37:08.665 Toen ben ik doorgeschoven naar… 37:08.665 --> 37:10.741 een baggerbedrijf. 37:10.741 --> 37:14.150 In Rijswijk… Op kantoor. 37:17.142 --> 37:20.288 Daarna ben ik bij Siemens Nederland gaan werken. 37:20.397 --> 37:22.903 Daar heb ik acht jaar gewerkt. 37:23.130 --> 37:25.830 Daar werkte ik op de afdeling kabeltelevisie. 37:26.181 --> 37:30.385 Daar heb ik die afdeling geautomatiseerd. 37:30.487 --> 37:33.134 Met zijn computers en… 37:33.904 --> 37:35.304 zulke systemen. 37:35.679 --> 37:42.345 (Muziek) 37:42.588 --> 37:44.030 Vraag: Ben je getrouwd? 37:44.064 --> 37:45.493 Heb je samengewoond? 37:47.011 --> 37:50.536 Antwoord: Ik heb samengewoond. 37:52.418 --> 37:54.705 Ook weer vrienden verloren. 37:55.128 --> 37:57.902 Of die gewoon zijn weggegaan. 37:58.522 --> 38:00.116 Op het ogenblik… 38:00.351 --> 38:03.309 heb ik een lat-relatie met een… 38:03.512 --> 38:05.408 hele lieve man. 38:07.166 --> 38:09.700 We hebben de zogenaamde weekend-love. 38:10.777 --> 38:14.812 Ik wil graag een beetje ruimte voor mezelf. 38:15.007 --> 38:17.419 In het weekend zijn we samen 38:17.511 --> 38:19.539 en dat gaat hartstikke goed. 38:19.985 --> 38:21.915 Maar geen kinderen… 38:21.993 --> 38:24.414 De huisdieren, die… 38:24.518 --> 38:26.271 Daar zorg ik voor. 38:26.411 --> 38:29.085 En dat vind ik mooi. 38:31.788 --> 38:34.530 Vraag: Ook dat heeft te maken met je eigenheid, 38:34.530 --> 38:35.530 met je privacy… 38:35.569 --> 38:36.279 Reactie: Ja. 38:36.311 --> 38:38.332 Dat je bewust hebt gekozen voor een lat-relatie. 38:38.332 --> 38:39.332 Antwoord: Ja. 38:39.379 --> 38:40.379 Ja. 38:41.037 --> 38:42.037 Ja. 38:42.623 --> 38:44.614 Veel tijd en ruimte voor mezelf. 38:46.661 --> 38:48.530 Eindelijk! 38:50.125 --> 38:57.090 (Muziek) 38:58.083 --> 39:01.176 Antwoord: Ja, ik heb voor mijzelf gekozen… 39:01.326 --> 39:02.326 om… 39:03.267 --> 39:06.048 zo zelfstandig mogelijk te leven en… 39:06.048 --> 39:07.861 te werken. 39:09.197 --> 39:13.349 Maar toen kwam wel om de hoek dat ik meer zorg nodig had. 39:13.349 --> 39:16.566 En dan kom je dus weer, eigenlijk… 39:16.566 --> 39:20.142 in een afhankelijke positie... 39:20.593 --> 39:21.593 terecht. 39:22.092 --> 39:26.448 Waar je eigenlijk… Dat hoekje wil je eigenlijk wel overslaan. 39:26.874 --> 39:29.627 Valt niet over te slaan, want daarmee word je geconfronteerd… 39:29.627 --> 39:30.960 door je spierziekte. 39:32.655 --> 39:36.206 Dan kom je weer in een afhankelijke positie terecht. 39:39.417 --> 39:42.833 Dat doet wel wat met je. 39:44.223 --> 39:46.002 Eerst zag je je… 39:46.072 --> 39:49.839 grenzen bewaken even te kunnen laten, 39:49.884 --> 39:51.987 dat muurtje even kunnen laten vallen, 39:51.987 --> 39:55.697 maar dat mag je nu weer optrekken, die muur. 39:55.728 --> 39:58.560 Zodat andere mensen er niet overheen springen... 39:58.560 --> 40:03.015 om je privacy af te nemen en… 40:03.015 --> 40:05.826 en dingen naar hun hand te willen zetten, terwijl… 40:06.325 --> 40:07.325 jij, 40:07.537 --> 40:10.377 juist vanuit die kwetsbaarheid, 40:10.377 --> 40:12.924 daar eigenlijk helemaal niet naar terug wil. 40:13.914 --> 40:16.047 Daarom baart mij dat ook zorgen, 40:16.089 --> 40:21.527 in de maatschappij die eraan dreigt te komen van… 40:21.527 --> 40:25.285 meer afhankelijk zijn van buren, familie… 40:25.285 --> 40:28.915 en weet ik veel waar dat allemaal vandaan moet komen 40:28.915 --> 40:32.434 Ik wil gewoon professionele zorg. 40:32.434 --> 40:33.870 Zoals ik dat wil. 40:33.870 --> 40:36.394 En ik wil bijvoorbeeld absoluut niet, door… 40:36.394 --> 40:39.755 familie geholpen worden. 40:39.837 --> 40:45.608 Want dan komen zij weer in mijn privacy terecht. 40:47.100 --> 40:48.607 Vraag: Je wilt zelf aan het stuur blijven? 40:48.607 --> 40:50.388 Antwoord: Ja, eigen regie. 40:51.833 --> 40:53.292 Echt eigen regie. 40:53.930 --> 40:56.350 Vraag: Is er nou nog iets wat je mensen zou willen meegeven? 40:57.965 --> 41:00.132 Je bent een wijze vrouw geworden. 41:00.179 --> 41:01.667 Door de tijd heen. 41:01.733 --> 41:05.568 Heb je iets van, dat zou ik mensen willen meegeven? 41:05.616 --> 41:09.521 Van al die ervaringen die je hebt opgedaan in de Maartenskliniek en daarbuiten? 41:10.851 --> 41:13.182 Antwoord: Ja, ik vind het wel heel belangrijk dat je… 41:13.463 --> 41:15.703 heel erg goed bij jezelf blijft. 41:15.754 --> 41:18.861 Want als je een handicap hebt, 41:18.978 --> 41:22.041 dan zijn er altijd mensen in je omgeving, die… 41:22.100 --> 41:25.605 goed willen doen, je willen helpen en... 41:26.995 --> 41:29.200 Ik vind dat je heel erg goed moet bewaken, dat je… 41:29.590 --> 41:31.099 vooral bij jezelf blijft. 41:31.138 --> 41:34.594 En niet dingen gaan doen, die een ander van jou verlangt… 41:34.650 --> 41:37.430 of wel zo prettig vindt, 41:37.593 --> 41:39.747 terwijl je er zelf niet achter staat. 41:39.886 --> 41:43.125 Dus blijf heel erg bij je eigen gevoel, 41:43.196 --> 41:46.215 ook al moet je er voor vechten. 41:46.918 --> 41:48.678 Strijdbaar zijn. 41:51.602 --> 41:55.272 In het bewaken van je grenzen. 41:55.536 --> 42:22.595 (Muziek)